องค์ประกอบของการเกิดเพลิงไหม้

ทฤษฎีการเกิดเพลิงไหม้

การสันดาป หรือการเผาไหม้ (COMBUSTION) คือ ปฏิกิริยาเคมีที่เกิดจากการรวมตัวของเชื้อเพลิงกับออกซิเจน ซึ่งเป็นผลให้เกิดความร้อนและแสงสว่าง ก่อนที่ไฟจะเกิดขึ้นได้ต้องอาศัย 3 สิ่งต่อไปนี้มารวมตัวกันในปริมาณที่เหมาะสม หรือเรียกว่า ทฤษฎีสามเหลี่ยมของไฟ (Fire Triangle)

1. เชื้อเพลิง (Fuel) ซึ่งจะอยู่ในสภาพของแข็ง ของเหลว หรือแก๊ส
2. ความร้อน (Heat) พอเพียงที่จะติดไฟได้
3. ออกซิเจน (Oxygen) ซึ่งมีอยู่ในอากาศประมาณ 21% โดยปริมาตร

เมื่อมีองค์ประกอบทั้ง 3 ครบแล้ว ไฟจะเกิดลุกไหม้ขึ้นและเกิดปฏิกิริยาลูกโซ่ (Chain Reaction) ซึ่งปัจจุบันได้เพิ่มองค์ประกอบที่ 4 คือ ปฏิกิริยาลูกโซ่ (Chain Reaction) เรียกว่า ทฤษฎีสี่เหลี่ยมของไฟ (Fire Tetrahedron)

ประเภทของเพลิงไหม้ (Fire Classification)

ตามมาตรฐาน NFPA (National Fire Protection Association) และ มอก. 332 ของไทย แบ่งประเภทเพลิงไหม้ออกเป็น

• เพลิงไหม้ประเภท A เกิดจากเชื้อเพลิงธรรมดาที่ติดไฟง่าย เช่น ไม้ ผ้า กระดาษ ขยะ พลาสติก ซึ่งพบได้ในอาคารทั่วไป สามารถดับได้ด้วยน้ำเปล่าหรือผงเคมีแห้ง
• เพลิงไหม้ประเภท B เกิดจากเชื้อเพลิงที่เป็นของเหลวติดไฟ มีส่วนประกอบพื้นฐานเป็นน้ำมันดิบ น้ำมันก๊าซ น้ำมันเบนซิน และก๊าซไวไฟ เช่น บูเทน โพรเพน ห้ามดับด้วยน้ำเปล่า ให้ใช้โฟม CO₂ หรือผงเคมีแห้ง
• เพลิงไหม้ประเภท C เกิดกับอุปกรณ์ไฟฟ้าที่ยังมีกระแสไฟฟ้าอยู่ เช่น มอเตอร์ เครื่องใช้ไฟฟ้า แผงไฟฟ้า ต้องใช้สารดับเพลิงที่ไม่นำไฟฟ้า เช่น CO₂ หรือผงเคมีแห้ง ห้ามใช้น้ำหรือโฟม
• เพลิงไหม้ประเภท D เกิดจากเชื้อเพลิงที่เป็นโลหะติดไฟได้ เช่น ไทเทเนียม แมกนีเซียม อลูมิเนียม โพแทสเซียม ต้องใช้ผงเคมีแห้งชนิดพิเศษ ห้ามใช้น้ำ CO₂ หรือโฟมโดยเด็ดขาด
• เพลิงไหม้ประเภท K เกิดกับน้ำมันที่ใช้ในครัว ไขมันสัตว์ ของเหลวที่ใช้ในการประกอบอาหาร ต้องใช้สารดับเพลิงชนิดพิเศษสำหรับห้องครัว (Wet Chemical Agent) ห้ามใช้น้ำเปล่า

วิธีดับเพลิงอย่างถูกต้อง

หลักการดับเพลิงคือการกำจัดองค์ประกอบใดองค์ประกอบหนึ่งหรือมากกว่าของสามเหลี่ยมหรือสี่เหลี่ยมของไฟ ได้แก่

• การลดความร้อน (Cooling) ใช้น้ำดับ ลดอุณหภูมิให้ต่ำกว่าจุดติดไฟ
• การกำจัดเชื้อเพลิง (Starvation) หยุดจ่ายเชื้อเพลิง หรือเคลื่อนย้ายสิ่งติดไฟออกจากพื้นที่
• การตัดออกซิเจน (Smothering) ปิดคลุมไม่ให้อากาศเข้าถึงเชื้อเพลิง
• การหยุดปฏิกิริยาลูกโซ่ (Inhibition) ใช้สารเคมีที่สามารถขัดขวางปฏิกิริยาการลุกไหม้

กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันอัคคีภัย

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555
• กำหนดให้นายจ้างจัดให้มีการฝึกซ้อมอพยพหนีไฟอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
• ต้องจัดให้มีเครื่องดับเพลิงแบบมือถือในปริมาณและประเภทที่เหมาะสม
• ต้องจัดให้มีการตรวจสอบและบำรุงรักษาเครื่องดับเพลิงอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
• ต้องจัดอบรมดับเพลิงขั้นต้นให้กับพนักงานไม่น้อยกว่า 40% ของจำนวนพนักงาน

อบรมดับเพลิงขั้นต้นและฝึกซ้อมอพยพหนีไฟ ติดต่อ KA Safety